Gurët në veshka

Gurët në rrugët urinare (urolitiaza), të quajtur në gjuhën e përditshme edhe gurë në veshka, krijohen kur urina është shumë e përqendruar me disa minerale dhe substanca të tjera, të cilat fillojnë të veçohen në formën e kristaleve të imëta. Kristalet mund të lidhen me njëri-tjetrin dhe gradualisht të rriten në gur. Gurët mund të ndodhen në veshka, në ureter, në fshikëz dhe më rrallë në pjesë të tjera të rrugëve urinare. Sipas përbërjes, më të shpeshtët janë gurët e kalciumit (80%), kryesisht oksalati i kalciumit dhe fosfati i kalciumit, por mund të shfaqen edhe lloje të tjera gurësh, si gurët e acidit urik, gurët e struvitit (infektivë), gurët e cistinës dhe shumë të tjerë.

Urolitiaza është një sëmundje e shpeshtë e rrugëve urinare, shpeshtësia e së cilës po rritet në shumë vende. Rreziku i formimit të gurëve lidhet me faktorë gjenetikë, metabolikë, ushqimorë dhe mjedisorë. Ndër faktorët më të rëndësishëm të rrezikut bëjnë pjesë marrja e pamjaftueshme e lëngjeve, urina e përqendruar, ushqimi me shumë kripë dhe proteina shtazore, pesha e tepërt trupore, sindroma metabolike, disa sëmundje metabolike, infeksionet e rrugëve urinare, disa barna, si dhe prirja familjare ose gjenetike. Një faktor i rëndësishëm rreziku është edhe urolitiaza e mëparshme, sepse gurët shpesh përsëriten.

Urolitiaza mund të kalojë pa simptoma ose mund të shkaktojë probleme karakteristike, kolika renale, sidomos kur guri zhvendoset në ureter dhe në këtë mënyrë e bllokon pjesërisht ose plotësisht rrjedhën e urinës. Për kolikë renale flasim kur shfaqet një dhimbje e papritur, shumë e fortë dhe me ngërçe në zonën e veshkave, e cila mund të përhapet drejt pjesës së poshtme të barkut, ijës ose organeve gjenitale. Shpesh kolika shoqërohet edhe me gjak në urinë, të përzier dhe të vjella, ndërsa nëse guri ndodhet në pjesën e poshtme të ureterit, mund të ketë edhe urinim më të shpeshtë dhe urgjent, si dhe urinim me djegie. Temperatura, të dridhurat ose ndjesia e përgjithshme e keqe në rast bllokimi të rrugëve urinare mund të tregojnë infeksion dhe kërkojnë trajtim të shpejtë urologjik.

Në bazë të anamnezës dhe tablosë klinike tipike, urologu dyshon për praninë e një guri në rrugët urinare. Diagnostikimi i mëtejshëm synon konfirmimin e pranisë së gurit, përcaktimin e madhësisë dhe pozicionit të tij, si dhe vlerësimin e bllokimit të mundshëm të rrugëve urinare dhe të infeksionit. Kryhen analiza të urinës dhe, sipas nevojës, të gjakut, me të cilat në urinë vlerësojmë hematurinë, praninë e kristaleve dhe shenjat e infeksionit, ndërsa në gjak funksionin e veshkave dhe parametra të tjerë sipas situatës klinike.

Ekografia e rrugëve urinare shpesh është ekzaminimi fillestar me imazheri, sepse mund të tregojë gurët në veshka, zgjerimin e sistemit kolektor dhe disa gurë në ureter. Për një përcaktim më të saktë të gurit, si rregull më e përshtatshme është CT e barkut pa lëndë kontrasti, e cila mundëson vlerësimin e besueshëm të madhësisë, lokalizimit, numrit dhe densitetit të gurëve, si dhe të shkallës së obstruksionit. Te pacientë të përzgjedhur përdoren edhe metoda të tjera imazherike (p.sh. urografia intravenoze).

Mënyra e trajtimit të gurëve në veshka varet natyrisht nga madhësia, pozicioni dhe përbërja e gurit, nga simptomat, si dhe nga bllokimi i mundshëm ose infeksioni i rrugëve urinare. Nëse ureteri është i bllokuar dhe ka infeksion, bëhet fjalë për një urgjencë urologjike, prandaj nevojitet një vizitë e menjëhershme në ambulancën urologjike të urgjencës dhe drenimi sa më i shpejtë i rrugëve urinare me stent JJ ose nefrostomë, ndërsa heqja përfundimtare e gurit zakonisht kryhet pasi infeksioni të jetë qetësuar. Gurët e vegjël (deri në 10 mm) dhe asimptomatikë në veshka, të cilët nuk shkaktojnë bllokim të rrugëve urinare, infeksion ose çrregullim të funksionit të veshkave, shpesh ndiqen, sepse shumica e tyre dalin spontanisht; për ta lehtësuar daljen, pacientët marrin α-bllokues dhe analgjezikë (NSAID).

Për gurët më të mëdhenj se 10 mm, mundësia e daljes spontane është e vogël, prandaj rekomandohet trajtimi aktiv:

• ESWL (litotripsia ekstrakorporale me valë goditëse)
• litotripsia me lazer (URS, FURS, cistolitotripsia)
• nefrolitotomia perkutane (PCNL)

Gurët në veshka mund t'i parandalojmë në mënyrën më efektive me marrje të mjaftueshme të lëngjeve, ushqim të ekuilibruar, zvogëlim të konsumit të kripës dhe konsum të moderuar të proteinave shtazore. Te urolitiaza e përsëritur janë të rëndësishme analiza e përbërjes së gurit, vlerësimi metabolik i pacientit dhe analiza e urinës 24-orëshe, në mënyrë që të përcaktohen faktorët individualë të rrezikut dhe të përgatiten masa parandaluese të synuara.