Kanceri i prostatës

Kanceri i prostatës është një rritje malinje brenda prostatës, e cila shkaktohet nga rritja e pakontrolluar e qelizave gjëndrore të prostatës (adenokarcinoma). Meqë kanceri më shpesh zhvillohet në zonën periferike të prostatës, urologu mund ta prekë gjatë ekzaminimit të prostatës me gisht.

Në zhvillimin e kancerit të prostatës ndikojnë shumë faktorë, nga të cilët më të rëndësishmit janë:

• Mosha – me moshën rritet mundësia e zhvillimit të kancerit të prostatës; te burrat nën moshën 50 vjeç mundësia e sëmundjes është shumë e ulët
• Trashëgimia – burri që ka baba ose vëlla me kancer të prostatës ka rrezik të shtuar për t'u sëmurur nga kanceri i prostatës
• Raca – më shpesh sëmuren afroamerikanët, ndërsa aziatikët kanë rrezik më të ulët për kancer të prostatës
• Stili i jetesës – pesha e shtuar trupore dhe konsumimi i shtuar i ushqimeve me origjinë shtazore rrisin mundësinë e zhvillimit të kancerit të prostatës

Nëse sëmundja zbulohet në fazën fillestare dhe është e kufizuar në prostatë, nuk bëhet fjalë për një formë agresive të sëmundjes dhe te shumica dërrmuese e pacientëve është e shërueshme. Përparimin e kancerit të prostatës që është përhapur në strukturat dhe organet përreth, sot mund ta ngadalësojmë me përdorimin e barnave të reja onkologjike.

Kanceri i prostatës rritet ngadalë, që do të thotë se nga fillimi i sëmundjes deri në shfaqjen e simptomave mund të kalojnë disa vjet. Prandaj, në fazën fillestare të sëmundjes pacientët zakonisht nuk kanë probleme. Edhe kur shfaqen simptomat, ato nuk janë specifike për kancerin e prostatës. Fillimisht shfaqen simptoma që lidhen me urinimin - sepse prostata ndodhet menjëherë poshtë fshikëzës dhe rrethon pjesën fillestare të uretrës. Për shkak të presionit të prostatës kanceroze mbi uretrën, pacientët kanë rrjedhë më të dobët ose të ndërprerë të urinës, sforcohen gjatë urinimit, kanë ndjesinë se fshikëza nuk është zbrazur plotësisht dhe urinojnë shpesh. Me përparimin e sëmundjes, kanceri rritet në organet dhe indet përreth, prandaj mund të shfaqen dhimbje në perineum, në bark, urinë me gjak dhe lëng seminal me gjak. Në sëmundjen e përparuar, për shkak të metastazave shfaqen dhimbje në skelet, sidomos në zonën e legenit, të shtyllës kurrizore, të brinjëve dhe të kockave të gjata; mund të shfaqen edhe ënjtje e këmbëve, anemi, thyerje e kockës për shkak të metastazës (thyerje patologjike), humbje e peshës trupore dhe lodhje.

Në ekzaminimin e parë, përveç anamnezës së detajuar, urologu kryen edhe ekzaminimin e prostatës me gisht përmes anusit (ekzaminimi digitorektal), gjatë të cilit vlerëson madhësinë e prostatës, konsistencën, kufizimin nga strukturat përreth dhe praninë e nyjave të dyshimta. Kryhet matja e PSA-së (antigjenit specifik të prostatës) në gjak, i cili sekretohet nga qelizat gjëndrore të prostatës dhe është një biomarkues i mirë që ndihmon në diagnostikimin e kancerit të prostatës. Kur në prostatë ka ind kanceroz, në gjak ka sasi më të madhe të PSA-së, por vlera e rritur është e mundur edhe në disa gjendje jokanceroze, përkatësisht në zmadhimin beninj të prostatës, inflamacionet e prostatës, manipulimin e prostatës (çiklizmi, biopsia, kateterizimi, masazhi i prostatës, cistoskopia) dhe pas marrëdhënies seksuale. Para marrjes së mostrës për PSA rekomandohet abstenim 24-orësh nga marrëdhëniet seksuale dhe nga çiklizmi, ndërsa duhet shmangur edhe marrja e mostrës për PSA pas manipulimeve të prostatës.

Në bazë të vlerësimit fillestar të rrezikut për kancer të prostatës (ekzaminim digitorektal i dyshimtë, PSA e rritur), pacienti dërgohet ose për mpMRI të prostatës, e ndjekur nga biopsia e synuar e prostatës, ose drejtpërdrejt për ekografi transrektale me biopsi të prostatës (TRUS). Biopsia e prostatës e konfirmon ose e përjashton diagnozën e kancerit të prostatës, pasi patologu ta ketë ekzaminuar indin në detaje.

Pas marrjes së diagnozës patohistologjike të kancerit të prostatës, zhvillohet një bisedë me urologun për natyrën e sëmundjes dhe për hapat e mëtejshëm, duke marrë parasysh moshën e pacientit, sëmundjet shoqëruese, stadin e sëmundjes, grupin e rrezikut në të cilin bën pjesë kanceri dhe dëshirat e pacientit. Sipas nevojës, urologu e dërgon pacientin për ekzaminime shtesë të stadifikimit – CT e barkut/CT e kraharorit/shintigrafi e skeletit ose PSMA PET/CT.

Zgjedhja e trajtimit varet nga agresiviteti dhe përhapja e sëmundjes, mosha, jetëgjatësia e pritshme dhe gjendja e përgjithshme shëndetësore e pacientit. Për disa pacientë është i përshtatshëm monitorimi aktiv i sëmundjes, ndërsa për të tjerë trajtimi kirurgjik (prostatektomia radikale), rrezatimi, trajtimi hormonal ose sistemik.

Për sëmundjen e përparuar sot ka shumë mundësi moderne trajtimi që mundësojnë një qasje të individualizuar.

Parandalimi më efektiv janë vizitat e rregullta te urologu dhe matja e PSA-së. Ekzaminimi i parë urologjik rekomandohet:

• për çdo burrë pas mbushjes së moshës 50 vjeç,
• pas moshës 45 vjeç, nëse ka faktorë rreziku trashëgues ose racorë për kancer të prostatës
• pas moshës 40 vjeç në rast të mutacionit të konfirmuar BRCA2

Po aq i rëndësishëm është edhe kujdesi për një stil jetese të shëndetshëm (rritja e aktivitetit fizik, humbja e peshës trupore, ushqim i pasur me fruta dhe perime).

Autori: asistent Simon Hawlina, MD, FEBU, specialist urolog